Een paradijselijke tuin of de planten op het Lam Gods

Navorming

Wie?

Prof. Paul Van den Bremt (Universiteit Antwerpen)

Wanneer?

8 januari 2019

Wat?

Als je zin hebt in een botanische uitstap naar een paradijs, kan je terecht bij het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck, een topstuk van de Vlaamse laatmiddeleeuwse schilderkunst (1432). Op het eerste gezicht lijkt dit misschien vreemd, want in die tijd was er van enige wetenschappelijke plantenkennis nog geen sprake. Planten schilderen naar de natuur was toen zeker niet evident. En toch zijn heel wat planten en bloemen op het Lam Gods verrassend secuur weergegeven. Waar haalden de gebroeders Van Eyck hun botanische kennis en waarom beeldden ze bepaalde planten af?

Hubert en Jan Van Eyck kwamen uit Maaseik en er is al meermaals geopperd dat er in sommige van hun schilderijen landschapselementen uit de Maasvallei afgebeeld worden. Ook een aantal op het Lam Gods prachtig afgebeelde planten lijkt hierop te wijzen. Hebben de broers hun eerste plantenkennis dan misschien opgedaan in hun geboortestreek?

Hoe dan ook, waarschijnlijk hebben ze met modelboeken en schetsen van planten gewerkt, getekend naar de natuur. Maar vergis je niet! Met de realistische voorstelling van planten hadden deze kunstenaars, ongetwijfeld bijgestaan door eminente Bijbelkenners, echter nog steeds een diepere boodschap voor ogen. Voor de middeleeuwer waren planten immers schepselen van God, waarin een boodschap werd geopenbaard.

Hoe leesbaar was die boodschap voor de doorsnee-middeleeuwse gelovige? Zeker Jan Van Eyck was niet alleen bekend met inheemse planten. Tijdens zijn lange reis (1428-1429) naar Spanje en Portugal in opdracht van Filips de Goede, moet hij tal van mediterrane plantensoorten hebben leren kennen. Anders is het moeilijk te verklaren dat hij ze zo nauwkeurig kon afbeelden. Vooral immer groene soorten die hij daar leerde kennen komen dan ook talrijk voor in zijn op het Lam Gods afgebeelde paradijstuin.

Waarom beeldde Van Eyck die soorten af? Kende men ze dan op één of andere manier in onze contreien?

Dit en nog veel meer komt aan bod in een lezing over de flora op het Lam Gods. Leer met de ogen van een vrome middeleeuwer kijken naar het paradijs op dit meesterwerk van onze vaderlandse schilderkunst. Maar - zo schrijft Dirk van Delf(t), hofkapelaan van Van Eycks oudst gekende opdrachtgevers, de graven van Holland in 1404 - wees vooral het volgende indachtig wanneer je een blik werpt op het paradijs: het is daar altijd lente en mei, herfst en hoogzomer, alles draagt daar groene bladeren, schone bloemen en rijpe vruchten.

Scroll naar beneden voor meer info

Kom kennismaken

De stap naar het hoger onderwijs is een stap vol verwachtingen. En jij wil natuurlijk de beste keuze maken. Kom daarom ontdekken, twijfelen, vergelijken en beleven tijdens een van onze vele infomomenten! #expectmore